|
BETONARME
YAPILAR İÇİN YENİ DEPREM ŞİDDET SKALASI
Prof.Dr.Uğur
KAYNAK*
ÖZET: Şiddet
Skalası olarak önce MERCALLI , Sonra MERCALLI-SIEBERG ve daha sonra
MEDVEDEV-SPONHAUER-KARNIK (MSK)… gibi skalalar 20.inci Yüzyılda
geçerli olmuştur. Kısa sürede bu kadar hızlı gelişmenin nedeni,
şartların ve gereksinimlerin hızlı değişimidir. Artık MSK Skalası da
Türkiyedeki yapı ve zemin özelliklerini karşılayamamaktadır. Bu
durumda kolon kısalması yapmadan tabliyeden kesen betonarme yapı
gibi ülkemize özgü yapıların, nasıl hasar gördüğünün yeniden
belirlenmesi için bir Skala düzenlenmesi gereği yerine
getirilmiştir. Ancak bu kez yeni skala, “insanlar
uykudan uyanır” gibi tartışılabilir kriterlere değil,
aşağıda verildiği biçimde somut tanımlamalara dayandırılmıştır.
BETONARME KARKAS YAPILAR İÇİN
DEPREM ŞİDDET SKALASI
Uğur KAYNAK - 30.08.1999
| |
Derece
|
Figür
|
Tanım
|
|
H
A
F
İ
F
H
A
S
A
R
|
I
|
|
Kolon – dolgu
duvar ve kiriş – dolgu duvar ek yeri çatlağı |
|
II
|
|
(Yukarıdakine
ek olarak) Diyagonal sıva çatlağı |
|
III
|
|
(Yukarıdakilere ek olarak) Bant pencere ve normal pencere
aralarındaki dolgu duvarda çapraz sıva çatlağı, kapalı çapraz
germe çatlağı ve sıva döküntüsü |
|
IV
|
|
(Yukarıdakilere ek olarak) Penceresiz dolgu duvarda kapalı
çapraz germe çatlakları |
|
O
R
T
A
H
A
S
A
R
|
V
|
|
(Yukarıdakilere ek olarak) Kolon–kiriş ek yerleri gönyeden
sapmadan, plastik zemin üzerinde yapının rijit olarak düşeyden
az miktarda sapması. Dolgu duvarlarda açık çapraz germe
çatlakları |
|
VI
|
|
(Yukarıdakilere ek olarak) Kolon–kiriş ek yerlerinde kompresyon
ezikleri ve dilatasyon çatlakları olsa da yapının kendi düşeyine
elastik olarak geri gelmesi. Dolgu duvarlarda kısmen
devrilmeler. Kolon-tabliye ek yerlerinin yakınlarında yatay derz
yeri çatlakları |
|
A
Ğ
I
R
H
A
S
A
R
|
VII
|
|
(Yukarıdakilere ek olarak) kolon kabuk katlaması, pas payı
dökülmesi, dolgu duvarlarda tamamen devrilmeler. Yapının kendi
düşeyine geri dönememesi veya plastik yatay öteleme dolayıs ile
yapının düşeyden sapması. Gönyeden sapma |
|
VIII
|
|
(Yukarıdakilere ek olarak) Kolon ve kirişlerde diyagonal
çatlaklar ve faylanmalar. Betonarme çerçevenin plastik yatay
öteleme dolayısı ile yapının düşeyden sapması |
|
IX
|
|
(Yukarıdakilere ek olarak) Düşey donatıların dışa kıvrılması,
etriyelerin açılması ve kolon boyu kısalması. Taban kesme
kuvvetinin etkisi ile zemin kat ve üzerindeki bir–iki katın
simetrik veya asimetrik kırılması, veya kollaps veya zemin
sıvılaşması nedeni İle bir iki katın zemine gömülmesi |
|
Y
I
K
I
M
|
X
|
|
(Yukarıdakilerin önemi kalmaksızın) Kolon–taban bağlantılarının
ve kolon–tavan bağlantılarının tamamının kırılması sonucunda
yapının kendi izdüşümünden saparak göçmesi (Bu durumda kat
kirişleri merdiven gibi görüntü verir.) Veya yapının gevrek
kırılma ile kendi düşeyinde çökmesi . (Kolonlar dinamitlenmiş
gibi olur.) (Latis Göçertilmesi)
|
Not:
Yukarıda
verilen skala için, donatıları korozyonlu yapılardan yararlanılamaz.
Yukarıdaki şartlar, ağırlık merkezi ile simetri ekseni çakışan
yapılarda doğrudan geçerlidir.
“Simetri derecesi Düşük” ve “Proje şartları Deprem Yönetmeliğine
Aykırı” yapılar için ise aşağıda verilen kriterlerin birinin veya
birkaçının varlığı durumunda, yukarıda tesbit edilen yerel şiddet
derecesi bir derece azaltılır.
İkinci Mertebe
Skala Azaltıcı Etkiler.(Bir Derece)
a. Temel krokisi
“L” , “T”, “H” ve “U” şeklinde olan veya bir arsanın rastgele biçimine
uydurulan yapılar.
b. Bitişik nizamda,
yapı tokuşmasına (çekiçleme etkisine) maruz kalan yapılar.
c. Bitişik nizamda,
iki farklı yönde tokuşmaya (çekiçleme etkisine) maruz kalan köşe
yapılar.
d. Asimetrik
bodrumlu ve temelinde kot farkı (basamak) olan yapılar.
e. Kolonda; Schmidt
Çekici, Martez Sklerometresi, Franck Çekici, Einbeck Sarkacı vs. ile
ezme, çizme veya zımbalama yapıldığında, ya da taşıyıcı olmayan
elemanlardan karot numunesi alındığında normalin altında sertlik veya
beton dayanımı veren yapılar.
f. Yetersiz yatay
veya düşey donatı ve kural dışı etriye uygulanmış yapılar.
g. Simetrik olsa
bile, konsol kirişleri veya tabliye üzerine bindirilmiş ağır çıkma
veya şahn-ı şen varlığı.
h. Asimetrik ve /
veya tek tarafa uygulanmış ağır balkon.
i. Sağlam (sert)
zemin üzerinde sert (rijit) yapı ya da yumuşak (plastik) zemin
üzerinde esnek (düktil) yapı gibi…
|
